درمان ضایعات غضروفی (Chondral Defect) زانو

درمان ضایعات غضروفی (Chondral Defect) زانو

آسیب غضروف مفصلی که به آن آسیب کندرال یا Articular Cartilage Injury نیز گفته می‌شود ممکن است در اثر یکی از موارد زیر ایجاد شود:

• چرخش یا پیچش ناگهانی روی زانوی خم‌شده
• ضربه‌ی مستقیم به زانو
• سایش و فرسایش تدریجی در اثر افزایش سن

ضایعات غضروفی زانو

در برخی موارد، این نوع آسیب همراه با پارگی رباط‌هایی مانند رباط صلیبی قدامی (ACL) اتفاق می‌افتد.

گاهی قطعات کوچکی از غضروف آسیب‌دیده جدا شده و به‌صورت اجسام آزاد (Loose Bodies) در مفصل زانو شناور می‌شوند که می‌تواند باعث قفل شدن، گیر کردن یا تورم زانو شود.

در بسیاری از بیماران، سابقه‌ی مشخصی از یک آسیب خاص وجود ندارد، بلکه آسیب در نتیجه‌ی تجمع آسیب‌های جزئی و تکرارشونده در طول زمان ایجاد می‌شود.

وقتی غضروف دچار آسیب می‌شود، به آن کندرومالاسیا (Chondromalacia) گفته می‌شود. این واژه در واقع یک اصطلاح ملایم‌تر برای آرتروز (Osteoarthritis) است. حتی افراد جوان نیز ممکن است دچار کندرومالاسیا شوند، یعنی آسیب غضروفی در انتهای استخوان‌هایشان.

هنگامی که آسیب ایجاد شد، معمولاً پیش‌رونده است و به‌تدریج باعث درد، تورم، تشکیل زوائد استخوانی (Bone Spurs) و خشکی مفصل زانو می‌شود.

ضایعات غضروفی زانو

علائم ضایعه‌ی غضروفی زانو

نشانه‌های آسیب غضروفی معمولاً به وضوح علائم پارگی مینیسک یا رباط نیستند. شایع‌ترین علائم عبارتند از:

• تورم (گاهی تنها علامت موجود است)
• درد هنگام راه رفتن طولانی یا بالا رفتن از پله‌ها
• احساس خالی شدن یا ناپایداری زانو هنگام ایستادن روی آن
• قفل شدن زانو در اثر گیر کردن تکه‌های غضروف در مفصل
• صدا دادن زانو هنگام حرکت، به‌ویژه اگر آسیب در پشت کشکک باشد

تشخیص ضایعه‌ی غضروفی زانو

بیشتر بیماران دچار درد و تورم در هنگام فعالیت هستند که از نشانه‌های کلیدی ضایعات غضروفی محسوب می‌شود. برای تشخیص از ابزارهای زیر استفاده می‌شود:

• عکس ساده ایستاده (X-ray) برای بررسی تنگی فضای مفصلی
• MRI با کیفیت بالا برای مشاهده‌ی دقیق ضایعه

درمان ضایعات غضروفی زانو

درمان ضایعات غضروفی زانو (Chondral Defect) بستگی به محل و اندازه‌ی ضایعه دارد. به‌طور کلی، ضایعاتی که در انتهای استخوان ران (فمور) ایجاد می‌شوند، راحت‌تر درمان شده و نتایج بهتری دارند. در مقابل، ضایعاتی که روی استخوان ساق (تیبیا) یا کشکک زانو (پاتلا) قرار دارند، درمان دشوارتری دارند و نتایج آن‌ها کمتر قابل پیش‌بینی است.

برای بیمارانی که در سطح غضروف نقصی مانند ترک یا لایه‌ای جداشده (فلپ) دارند، می‌توان از روشی به نام کندروپلاستی (Chondroplasty)  استفاده کرد. در این روش، با تراشیدن و صاف کردن ناحیه‌ی آسیب‌دیده، علائمی مثل گیر کردن و درد کاهش می‌یابد. با این حال، این روش نقص اصلی غضروف را درمان نمی‌کند، بلکه فقط سطح آن را بازسازی می‌کند. بیمار باید در بازگشت به فعالیت‌هایی که موجب آسیب اولیه شده‌اند احتیاط کند، زیرا احتمال تکرار آسیب وجود دارد.

در بیمارانی که ضایعه‌ی غضروفی عمیق دارند و آسیب تا استخوان زیر غضروف گسترش یافته است، درمان بستگی به محل و اندازه‌ی ضایعه دارد:

• ضایعات کوچک: از روش میکروفراکچر (Microfracture) استفاده می‌شود. در این روش با ایجاد سوراخ‌های کوچک در استخوان، سلول‌های بنیادی بدن تحریک می‌شوند تا ناحیه را با نوعی بافت غضروفی به نام فیبروکارتیلاژ پر کنند.

درمان ضایعات غضروفی زانو 

• در مواردی که استخوان زیر غضروف نیز آسیب دیده است: می‌توان از پیوند اتوگرفت استخوان و غضروف (Osteochondral Autograft Transfer) استفاده کرد؛ یعنی قسمتی از استخوان و غضروف سالم از ناحیه‌ای دیگر از زانو به محل آسیب منتقل می‌شود.

درمان ضایعات غضروفی زانو

• ضایعات بزرگ یا عمیق: روش قابل اعتمادتر، استفاده از آلوگرفت استخوان و غضروف تازه (Fresh Osteoarticular Allograft) است. در این روش از بافت اهدایی فردی که به‌تازگی فوت کرده و سن پایینی داشته استفاده می‌شود تا کل واحد استخوان و غضروف جایگزین شود. این روش مؤثرترین گزینه برای ترمیم ضایعات بزرگ است، ولی به دلیل محدود بودن منابع اهدایی، برای همه بیماران در دسترس نیست.

درمان غیرجراحی ضایعات غضروفی زانو

در مواردی که ضایعه کوچک باشد و در MRI فقط نرم‌شدگی غضروف دیده شود، می‌توان ابتدا درمان غیرجراحی را امتحان کرد. این بیماران معمولاً از برنامه‌ی توان‌بخشی با تمرکز بر تقویت عضلات چهارسر ران (Quadriceps) بهره می‌برند تا جذب ضربه در زانو افزایش یابد و عملکرد بهبود پیدا کند.

اگر التهاب مفصلی (سینوویت) وجود داشته باشد، ممکن است تزریق استروئید یا پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) توصیه شود. در بیمارانی که تمایلی به جراحی ندارند و دچار نرمی یا ساییدگی وسیع غضروف (کندرومالاسیا) هستند، استفاده از بریس‌های انحراف‌دهنده (Unloader Brace) که فشار را از روی ناحیه‌ی آسیب‌دیده کاهش می‌دهند، یا تزریق‌هایی مانند اسید هیالورونیک یا PRP می‌تواند مفید باشد.

PRP therapy

ارزیابی کامل نوع و شدت ضایعه برای انتخاب بهترین روش درمان ضروری است. درمان می‌تواند جراحی یا غیرجراحی باشد و بررسی راستای زانو (Alignment) نیز اهمیت دارد تا مشخص شود آیا بریس یا تزریق‌های زیستی می‌تواند علائم را کاهش دهد یا خیر.

روند بهبودی ضایعه‌ی غضروفی زانو

مدت زمان بهبودی و نیازهای توان‌بخشی بسته به نوع عمل جراحی متفاوت است. میزان تعهد و همکاری بیمار در روند توان‌بخشی، یکی از عوامل کلیدی در موفقیت درمان محسوب می‌شود.

ترمیم آسیب‌های غضروفی در ورزشکاران

آسیب غضروف مفصلی در ورزشکاران به معنی صدمه به لایه‌ی صاف و براق انتهای استخوان است که نقش مهمی در جذب ضربه و حرکت نرم مفصل زانو دارد. آسیب به این ناحیه می‌تواند برای یک ورزشکار محدودکننده‌ی حرفه‌ای باشد، زیرا هیچ روش ترمیمی نمی‌تواند عملکرد غضروف طبیعی را به‌طور کامل بازگرداند و اغلب این روش‌ها در طول زمان دچار سایش می‌شوند.

درمان ضایعات غضروفی زانو