آسیب‌های خلفی‌ـ‌جانبی زانو (Posterolateral Injuries)

آسیب‌های خلفی‌ـ‌جانبی زانو (Posterolateral Injuries)

توصیف آسیب‌های PLC

PLC زانو که در بخش خارجی مفصل زانو (گوشه خلفی ‌ـ‌جانبی) قرار دارد، نقش مهمی در ایجاد پایداری در برابر نیروهای مستقیم جانبی و چرخشی خارجی ایفا می کند. آسیب به این ناحیه معمولاً بر اثر ضربات ورزشی در رشته‌هایی مانند فوتبال، فوتبال آمریکایی، اسکی و بسکتبال رخ می‌دهد. اگرچه آسیب‌های این ناحیه در مقایسه با آسیب‌های لیگامان صلیبی قدامی (ACL) یا لیگامان جانبی داخلی (MCL) شیوع کمتری دارند، اما می‌توانند تأثیر بسیار شدیدی بر عملکرد ورزشی بیمار بگذارند.

آسیب‌های خلفی‌ـ‌جانبی زانو

PLC از پیچیده‌ترین بخش‌های زانو از نظر تشخیص و درمان جراحی به شمار می‌رود.

ساختارهای اصلی آناتومیک PLC عبارتند از:

• لیگامان جانبی خارجی (LCL یا فیبولار)
• تاندون پاپلیتئوس (Popliteus Tendon)
• لیگامان پاپلیتوـ‌فیبولار(Popliteofibular Ligament)
• کپسول خارجی زانو و لیگامان آنترولترال
• اتصال عضله بایسپس فموریس به سر فیبولا

ساختارهای اصلی آناتومیک خلفی -جانبی زانو

علائم آسیب PLC عبارتند از:

• ناپایداری جانبی‌ـ‌جانبی (side-to-side instability)
• مشکل در چرخش، تغییر مسیر و انجام حرکات پیوت
• تورم خفیف و درد در بخش خارجی زانو
• افتادگی مچ پا (foot drop) در صورت آسیب همزمان عصب پرونئال

بیماران اغلب طی هفته‌ها و ماه‌های پس از آسیب، به تدریج دچار علائم ناپایداری می‌شوند. این موضوع اهمیت دارد، زیرا برای اکثر بیماران جراحی ظرف ۲ تا ۳ هفته نخست پس از آسیب توصیه می‌شود تا شانس دستیابی به نتیجه موفقیت‌آمیز افزایش یابد.

همزمان با بررسی این لیگامان‌ها، ارزیابی عملکرد عصب پرونئال مشترک (Common Peroneal Nerve) اهمیت زیادی دارد، چرا که این عصب در مجاورت این ساختارها از روی سر فیبولا عبور می‌کند. حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیماران مبتلا به آسیب PLC ممکن است دچار آسیب عصب پرونئال مشترک شوند که با علائمی مانند بی‌حسی یا ضعف مچ پا همراه است.

تشخیص آسیب‌های گوشه خلفی‌ـ‌جانبی (Posterolateral Corner) زانو

برای تشخیص آسیب‌های گوشه پشتی‌ـ‌جانبی زانو، باید معاینه بالینی و انجام تستهایی مانند (Posterolateral Drawer ,Test, Varus Stress Test, External Rotation Recurvatum Test  Reverse Pivot Shift Test) توسط پزشک متخصص در بیماران انجام شوند تا نوع ناپایداری مشخص گردد.

روش‌های تصویربرداری کمکی شامل:

• رادیوگرافی ساده
• رادیوگرافی استرسی
• MRI
• رادیوگرافی استرسی در حالت زانو زدن (Posterior Kneeling Stress X-ray) در موارد مشکوک به آسیب همزمان PCL

حدود ۷۲٪ از بیماران دارای آسیب PLC، همزمان دچار آسیب لیگامان‌های صلیبی نیز هستند. بنابراین نباید صرفاً بر آسیب لیگامان صلیبی تمرکز کرد و احتمال وجود آسیب گوشه پشتی‌ـ‌جانبی را نادیده گرفت، چرا که عدم تشخیص این آسیب می‌تواند باعث شکست بازسازی لیگامان صلیبی شود.

در بسیاری از موارد، شکستگی در پلاتوی میانی تیبیا و سر فیبولا نیز وجود دارد.

همچنین، در مواردی که احتمال پارگی همزمان PCL مطرح است، باید رادیوگرافی استرسی در وضعیت زانو زدن (Posterior Kneeling Stress X-rays) انجام شود تا میزان افزایش جابجایی پشتی در زانوی آسیب‌دیده مشخص گردد.

طبقه‌بندی آسیب‌های PLC بر اساس شدت آسیب:

• آسیب درجه I: پارگی جزئی کوچک با ناپایداری حداقل
• آسیب درجه II: پارگی نسبی با وجود یک نقطه انتهایی قابل لمس هنگام اعمال استرس
• آسیب درجه III: پارگی کامل بدون وجود اندپوینت مناسب هنگام اعمال استرس

به طور کلی، تمام آسیب‌های درجه III نیاز به جراحی دارند زیرا احتمال ترمیم خودبه‌خودی آنها بسیار کم است. علت اصلی این موضوع، آناتومی خاص گوشه خلفی‌ـ‌جانبی زانو است؛ به این صورت که وجود دو سطح استخوانی محدبِ روبه‌روی هم موجب بروز ناپایداری ذاتی استخوانی در این ناحیه می‌شود.

به طور کلی، با توجه به خطر بالای ایجاد بافت اسکار و جمع‌شدگی ساختارهای پاره‌شده در آسیب‌های خلفی‌ـ‌جانبی زانو، توصیه می‌شود که بیشتر جراحی‌ها در فاصله ۲ تا ۳ هفته پس از آسیب انجام شوند. این زمان‌بندی کمک می‌کند تا هم دامنه حرکتی زودرس برقرار شود و هم بخیه‌ها بتوانند به راحتی ساختارهای پاره‌شده را نگه دارند و در عین حال، حرکت زودهنگام پس از جراحی امکان‌پذیر گردد.

درمان جراحی آسیب‌های PLC

تکنیک‌های جراحی مختلف با توجه به نوع آسیب شامل:

• بازسازی لیگامان جانبی خارجی (LCL)
• بازسازی تاندون پاپلیتئوس
• بازسازی مفصل تیبیوفیبولار پروگزیمال
• بازسازی کامل PLC

درمان جراحی آسیب‌های PLC

 مراقبت‌های پس از جراحی PLC

توانبخشی پس از عمل در این آسیب‌ها شامل موارد زیر است:

• در دو هفته‌ی نخست پس از جراحی PLC، حرکت زانو در محدوده‌ی ۰ تا ۹۰ درجه مجاز است. این محدوده‌ی حرکتی یا منطقه ایمن (Safe Zone) توسط پزشک معالج شما در حین جراحی تعیین می‌شود
• پس از دو هفته‌ی اول، دامنه حرکتی به‌تدریج تا محدوده کامل (Full Range of Motion) افزایش می‌یابد.
• بیماران باید تا شش هفته پس از جراحی بدون تحمل وزن (Non-Weight Bearing) باشند.
• برای جلوگیری از وارد شدن فشار شدید به ساختارهای ترمیم‌شده یا بازسازی‌شده در گوشه خلفی‌ـ‌جانبی، توصیه می‌شود تمرینات فعال همسترینگ به‌صورت ایزوله تا چهار ماه پس از عمل انجام نشود.